Zwangerschap, de meest wonderbaarlijke blessure van allemaal – deel 3 ‘postpartum’

We hebben jullie afgelopen tijd mee genomen in de eerste twee delen van de zwangerschap tot en met bevalling. Tijd nu voor de laatste, de fase van herstel na de bevalling. In de vorige review is aan bod gekomen dat bevallen topsport is met zowel fysieke als mentale gevolgen. Hoe kun je hier tijdens jouw revalidatie of training ruimte voor maken en waar moet je op letten?

Verantwoord herstel na de bevalling (postpartum)

Als je de andere reviews gelezen hebt, is het geen verrassing meer voor je dat deze review over herstellen na de bevalling misschien wel de belangrijkste is. Er zijn veel taboes die hier nog doorbroken kunnen worden en daar ligt een rol weggelegd voor ons allemaal. Ook worden veel klachten gezien als dingen ‘die er nu eenmaal bij horen’ en daarmee doen vrouwen zichzelf tekort.

Bekkenbodemklachten bijvoorbeeld, vinden heel vaak hun oorsprong in de peripartum periode. Stress urine-incontinentie (SUI), incontinentie bij drukverhoging, is waarschijnlijk de bekendste bekkenbodemdisfunctie en komt (afhankelijk van de leeftijd en exacte definitie) voor bij 10-40% van de vrouwen. Een ander probleem zijn verzakking van de blaas, baarmoeder en/of darm. Verzakkingsklachten komen bij 50% van de vrouwen direct postpartum voor, maar nemen daarna gelukkig af. Van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd heeft 4-12% in mindere of meerdere mate last van verzakkingsklachten. Op oudere leeftijd neemt dit toe tot 25-40%.

Het is van belang om niet alleen tijdens zwangerschap en de bevalling met respect om te gaan met de bekkenbodem, maar ook in het herstel daarna. Houd rekening met de normale weefselhersteltijden, met stress, slaapdeprivatie, de productie van borstvoeding en matige zelfzorg als mogelijke extra herstelbelemmerende factoren in deze levensfase. Zo is het (net als na bijvoorbeeld een flinke enkeldistorsie) aan te bevelen om de eerste dagen na de bevalling zoveel mogelijk (bed)rust te houden, om vervolgens in een week of 6 weer op te bouwen naar een normale ADL-functie. Een (licht) verstoorde bekkenbodemfunctie is in die eerste periode dus ook nog niet zorgelijk, maar na 6 weken zou zij alles toch weer naar behoren moeten kunnen uitvoeren (seksuele functies nog even daar gelaten). Is dit niet het geval, vraag dan absoluut hulp aan een geregistreerde bekkenfysiotherapeut.

Met het opzoeken van schokbelasting, zoals hardlopen, wacht je ten minste drie maanden, zodat alle structuren (ook zij die niet nociceptief geïnnerveerd zijn of anderszins signalen kunnen afgeven van een te snelle opbouw) voldoende tijd krijgen om zich optimaal te herstellen en problemen op de korte en/of lange termijn te voorkomen. De ‘Returning to running guidelines postnatal’ van Tom Goom et al. geven duidelijke evidence based handvatten voor het weer opbouwen van hardlopen.

Qua buikwand heeft 40% van de moeders zes maanden na haar bevalling nog een bovengemiddelde afstand tussen de beide helften van de m. rectus abdominis (rectus diastase)(zie figuur 1). Tijd en training zijn ook hier van groot belang voor een goed herstel. Net als prepartum, geldt ook postpartum dat training nooit gepaard mag gaan met zoveel buikdruk dat er doming, bulging of bekkenbodem issues optreden. Postpartum wil je verder het liefst ook geen ‘sagging’ zien, het slap hangen van de linea alba, vaak het best te zien bij curl ups (zie figuur 2). Er is sprake van een optimale druk/ spanning op de buikwand, wanneer je voelt en ziet dat de linea alba vlak gespannen is (zie figuur 3). Een functionele spanning op de linea alba hebben, is van veel groter belang dan de diastase smaller (of ‘weer dicht’ zoals sommigen het onterecht benoemen) te krijgen. De breedte van de diastase is van ondergeschikt belang aan de ‘diepte’. De breedte van de linea alba kent sowieso veel anatomische variatie (m/v). De m. transversus abdominis heeft in het mechanisme van correct opspannen een belangrijke rol. Met name bij leg lowers en planking zou je de buikwand altijd moeten inspecteren en palperen, om er zeker van te zijn dat jouw oefeningen niet juist herstelbelemmerend werken. Voel je druk? Dan eerst aan de slag met buikdrukregulatie. Na een keizersnede volgt na zes weken een korte nacontrole bij de gynaecoloog, waarna verder opgebouwd kan worden volgens verder dezelfde adviezen als hierboven beschreven.

Handvatten voor postpartum herstel voor je cliënt, zowel na een keizersnede als na een vaginale bevalling én evidence based uitleg over diverse andere relevante onderwerpen tijdens en na zwangerschap, heeft de Women’s Health Academy vrij beschikbaar gesteld via www.ditisfloor.nl/tips-van-floor

Take home message

Hoe zwaar het soms ook voor ze is door misselijkheid, moeheid en andere ongemakken: stimuleer elke vrouw in je omgeving om tijdens en na haar zwangerschap op een verantwoorde manier in beweging te komen/ blijven. Durf te vragen naar buik- en bekkenbodemdysfuncties en betrek altijd (m/v) het diafragma en de bekkenbodem in je coretraining. Let daarbij op de aangegeven juiste aan- en ontspanning van de buikmusculatuur door te kijken naar en het palperen van de linea alba in rust en tijdens training.

Ellen Aalpoel en Miriam Hockx
Women’s Health Academy – www.whacademy.nl

Bronnen

  1. Hunskaar S, Burgio K, Clark A, Lapitan MC, Nelson R, Sillén U, et al. (2015) Epidemiology of urinary and faecal incontinence and pelvic organ prolaps. In: Abrams P, Cardozo L, Khoury R, Wein A, editors. Incontinence 3rd International Consultation on Incontinence. Plymouth, UK: Health Publication Ltd; 2005. 255-312.
  2. Dinç A. (2018) Prevalence of Urinary Incontinence During Pregnancy and Associated Risk Factors. Low Urin Tract Symptoms, 10(3), 303-307.
  3. Bradley CS, Kennedy CM, Turcea AM, Rao SS, Nygaard IE. (2007). Constipation in pregnancy: prevalence, symptoms, and risk factors. Obstet Gynecol, 110(6), 1351-1357.
  4. Folder Tijdlijn voor herstel van het bekken en de bekkenbodem na de bevalling.*
  5. Goom T, Donnelly G, Brockwell E. (2019). Returning to running postnatal – guidelines for medical, health and fitness professionals managing this population.
  6. Mota P, Pascoal AG, Carita AI, Bø (2015). The Immediate Effects on Inter-rectus distance of abdominal crunch and drawing-in exercises during pregnancy and the postpartum period. Journal of orthopaedic & sports physical therapy 45(10), 781-788.
  7. Lee DG, Hodges PW. (2016). Behaviour of the linea alba during a curl-up task in diastasis rectus abdominis: An observational study.JOSPT 46(7), 580-589.
  8. Beer GM, Schuster A, Seifert B, Manestar M, Mihic-Probst D, Weber SA. (2009). The normal width of the linea alba in nulliparous women. Clinical Anatomy (22), 706–711.

* Bron 4 zonder datum, origine datum is niet achterhaald kunnen worden.